Kanw Ani Jamanaw (Bambara)

SOUMAÏLA CAMARA DE YE MASALABOLO IN BAYƐLƐMA KA BƆ TUBABUKAN NA

Nanzara jamanaw ka fanga nɔ dɔ kɛra kanw dɔw sankɔrɔtali ye dɔw kan. U ye kan dɔw jate k’olu kɛ kanw ye minnu lakodɔnnen don, k’a ban ka dɔw dansigi u fɔdugu dɔrɔn na. Kan dɔ jɔyɔrɔ politiki kadara kɔnɔ, o fana bɛ se ka nɔ bila a fɔbagaw ka ɲɛnamaya la. O jɔyɔrɔ in bɛ wolo kuma wɛrɛ la, sen tɛ kuma min yɛrɛ kɔrɔ : n’o de ye dunuya tila-tilali ye jamanaw ni jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ. Fɛn min ye dunuya tilali ye jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ, jamana 200 ɲɔgɔn ka kɛɲɛ ni duniyatɔnba n’a bɛ weele tubabukan na ko ONU, o ka jatew ye, an bɛ don min na i ko bi, a bɛ an bimɔgɔw ɲɛna ko nin kɔni ye jate ye min bɛ ka sira kɔrɔw labato, k’a sɔrɔ kow ma tɛmɛ nin tɛmɛcogo in fɛ tuma bɛɛ. Maaya tariku fanba yɛrɛ kɛra k’a sɔrɔ nin fanga kɛrɛnkɛrɛnnenw ɲɔgɔnnaw tun tɛ yen minnu b’u ka dancɛw kɔlɔsi karatata i n’a fɔ bi tile. Bi jamanaw ka jogoba dɔ de ye fasodenɲumanya walew jiidili ye ; wale minnu bɛ se ka kɛ sababu ye ka kunu yecogo bila foroba minɛn kelenpe kɔnɔ, foroba danbe kelen, bɛkan kelen, ani k’i wasa don kan kelenpe la. Nka, kanw cayali bɛ kuma bɛɛ sɔsɔ, kuma o kuma b’a ɲini ka fasodenɲumanya lasabati k’a bɛn nin hakilila in sira ma.

N’an y’a jateminɛ k’a fɔ ko kan ba wolonwula ɲɔgɔn de bɛ fɔ dunuya kɔnɔ, wa ko jamana 200 dɔrɔn de bɛ dunuya kɔnɔ, o tuma na, i b’a ye k’a fɔ ko jamana damadɔ dɔrɔn de bɛ yen, wala yɛrɛ i bɛ se k’a fɔ ko jamana tɛ yen kan kelenpe bɛ fɔ min kɔnɔna na. Siya minnu tɛ kan kelen fɔ, olu jɛlen bɛ jamana kelen na. Fɛn min ye kanw cayali ye ka tɛmɛ jamanaw kan, o bɛ jamana kelen, kan-kelen, o hakilila sɔsɔ. Nka, an b’a ye bakuruba jate la, jamana o jamana bɛ dunuya kɔnɔ, olu bɛɛ ka gɔfɛrɛnamanw ye politiki kɛrɛnkɛrɛnnen sigi sen kan kanko taasira fɛ k’a ta san kɛmɛ sigiyɔrɔma mugannan daminɛ na fɔ ka na se bi ma, politiki minnu ka laɲini ye ka kanw latunu, kan minnu nin jamana yɛrɛ t’i jɔ n’u tigiya ye. Nin kanfaga politiki ninnu de ye kanko cayali tununi sababu ye, an bɛ min ye bi, a bɛ ka taa hakɛ la min ɲɔgɔn ma deli ka ye fɔlɔ, wa fana an bɛɛ ɲɛ seereyalen don a ma bi-bi in na. Jamana yɛrɛwolo kanw ani kan minnu tɛ jamana ta ye, olu yelen don i n’a fɔ hakilila minnu ka baara bɛnnen bɛ ka dunuya ɲɛnɛbɔlisiraw mafiyɛnya politikisira fɛ.

Kan bayɛlɛmali, k’a bɔ kan dɔ la ka na kan dɔ la, o baara in tɛ dunan ye kan jɔyɔrɔ la politiki kadara kɔnɔ, o baara min bɛ danfara don kan minnu bɛ bayɛlɛma ani minnu tɛ se ka bayɛlɛma ni ɲɔgɔn cɛ. Kan minnu sankɔrɔtalen don, olu lafɛɛrɛlen don daɲɛgafe suguya bɛɛ dɔ kɔnɔ, wa baarakɛminan caman wɛrɛw b’u ka bila la minnu bɛ kɛ sababu ye ka nɔgɔya don kan bayɛlɛmali baaraw la. Maa minnu bɛ kanw bayɛlɛma kan wɛrɛw la, kan minnu tɛ jamanaw ka kanw ye, wala kan minnu selen tɛ k’u yɛrɛ ka yɛnɛmaya jukɔrɔmadon kan darɔnfɔ gasan taasira fɛ, olu labanna ka fɛɛrɛ kuraw ani baarakɛminan kɛrɛnkɛrɛnnenw lawaleya cogo min na u bɛ se ka kan dɔ bayɛlɛma ka bɔ kan dɔ l a ka na kan wɛrɛ la. Kan bayɛlɛmali baara bɛ yɛlɛma k’a kɛ jɛkabaara ye wajibi la, tuma min ni bilasirali gafew ani daɲɛgafew bɛna yɛlɛma k’a kɛ sigidamɔgɔkɔrɔbaw ye, wali kungo ŋanaw ye n’o y’a sɔrɔ bayɛlɛmali baara bɛ tali kɛ jiko ni dugukoloko (kɔnɔnafɛnw n’a kɔnɔnakow) lahalaya la, wali maa minnu ye hakilijakabɔ ŋanaw ye laadalakow taasira fɛ tuma min na ni bayɛlɛmali baara bɛ tali kɛ dɔnniya la tubabuw b’a fɔ min ma ko filozofi. Aw minnu bɛ nin bayɛlɛmali baaraw kɛ, aw bɛ nin ko in sɛbɛkɔrɔ don.

Hali fɛn min ye kanw bayɛlɛmaliw kɛcogo ɲuman ye, olu fɛɛrɛ bɛɛ bɛ dansigi k’a sababu kɛ ni kan kofɔlenw jɔyɔrɔ ye politiki kadara kɔnɔ. A ka c’a la, bayɛlɛmali ka kɛ kanw ni ɲɔgɔn cɛ minnu ye kan sankɔrɔtalenw ye ka tɛmɛ kanw kan minnu tɛ jamanaw ka kanw ye. Nka, an bɛ se ka ɲinikali tomi sigi an yɛrɛ la, fɛn min ye kanw bayɛlɛmaliw fɛɛrɛw n’a hakililaw mafacogow siratali ye, olu tun bɛna se fɔ hakɛ jumɛn na n’o y’a sɔrɔ kan bayɛlɛmataw lawaleyali kɛnɛ tun lafɛɛrɛlen don. Fɛɛrɛ jumɛn bilalen don senkan yasa ka kanw bayɛlɛma, kan minnu n’u mabɛnw n’u kumakanw yɛrɛ tacogo ni focogo tɛ fa ni ba la? K’a se fɔ hakɛ jumɛn ma jamanaw y’u cɛsiri kanw cayali nafa latununniw na ka bɔ dunuya kɔnɔ? Ɲantuma, jabiw dɔw na sɔrɔ nin ɲinikali ninnu na nin masalabolo in bayɛlɛmali baara senfɛ. ■

Dr Soumaïla CAMARA, chargé de cours d’anthropologie à l’ULSH-B (Bamako / Mali).

Dr Soumaïla CAMARA, maayakalan ani laadalakow kalanfa don ULSH-B la (Bamako / Mali).